Yaşamın devamı
için beslenme ihtiyacının karşılanmasında, ağız ve diş
sağlığı önemli bir yere sahiptir. Ağız sağlığı ve diş
yapısı beslenmeden etkilenmekte, beslenme yetersizliği
hastalıklarının çoğu ağızda belirti vermektedir. Doğru
beslenme kuralları; sadece fiziksel ve bilişsel sağlığa olumlu
etkileri için değil ağız ve diş sağlığı için de geçerlidir.
Ağızda
görülebilen en önemli sağlık sorunlarından biri diş
çürükleridir. Çürükler enfeksiyon ve ağrılara neden olarak
tıbbi ve aynı zamanda sosyoekonomik yönden de önemli sorunlara
neden olmaktadır.
Diş çürüklerinin
tek bir nedeni olmamakla birlikte, önemli bir etkeni de beslenmedir.
Karbonhidrat tüketimi çürükler için her zaman risk faktörüdür.
Karbonhidratlar ağızda bakteriler tarafından enerji kaynağı
olarak kullanılırlar ve fermantasyon sonucu ağız PH düzeyini
düşüren asit oluştururlar. Bu nedenle çürük oluşumunda
diyetteki karbonhidratlar kritik rol oynamaktadır. Ancak her
karbonhidrat dişler için aynı etkiyi göstermemektedir. Diş
sağlığı için karbonhidratlar istenen ve istenmeyen olarak
sınıflandırılmaktadır. İstenen karbonhidratlar, tam tahıl
ürünleri, meyve ve sebzelerin bileşenindeki, sütün bileşenindeki
karbonhidratlardır. İstenmeyen karbonhidratlar ise besine sonradan
eklenen, kendi yapısında olmayanlardır. Örneğin şeker,
şekerleme, şekerli içecekler, tatlılar vb... Sporcu içecekleri,
enerji içecekleri, asitli diğer içecekler ve şekerli meyve suları
da dişlerde mineral yıkımına sebep olarak çürük oluşumuna
uygun ortam hazırlamaktadırlar. Karbonhidratlar, plakların
olmadığı ağız boşluğunda asit oluşturmadığı için; iyi bir
ağız hijyeni, beslenme, tükürük salınımını uyarma ve florun
uygun kullanımı çürüklere karşı korunmada önemli
faktörlerdir.
Dişin asit ve
çürüklere direnci için, dişin gelişimi süresince yeterli
mineralizasyon olmalıdır. A, C, D vitaminlerinin, kalsiyum, fosfor,
flor minerallerinin anne karnındaki ilk haftalardan, 12-13 yaşlarına
kadar dişin sert dokularının şekillenme süresince önemli etkisi
bulunmaktadır.
Süt, yoğurt ve peynirin
dişler için koruyucu etkisi bulunmaktadır. Özellikle peynir,
düşük karbonhidrat, yüksek kalsiyum ve fosfor içeriği ile
koruyucu etki gösterir. Peynir, güçlü tadı ile tükürük
salınımını uyarıcı etkiye sahiptir. Tükürük, ağızdaki
bakterileri temizler ve asidik ortamı nötralize ederek dişleri
çürüklere karşı korur.
Flor diş
çürüklerinden korunmada önemli bir elementtir. Doğal olarak içme
sularında bulunur. Deniz ürünleri ve çay da flor için iyi bir
kaynaktır. Diş macunlarında bulunan flor da çürüğe karşı
koruyucu etki oluşturmaktadır. Bazı durumlarda diş hekimi
kontrolünde flor preparatları, flor jelleri veya gargaraları
kullanımı önerilebilir ancak fazla alınması florozise neden
olacağından mutlaka diş hekimine başvurularak kullanılmalıdır.
Şekersiz sakız
çiğnemenin de diş sağlığı ve çürükleri önlemede yararlı
olduğu bildirilmektedir. Yemekten sonra sakız çiğnemek tükürük
akışının uyarılmasına ve bu yolla plak PH'sının asidik
düzeyden nötr düzeye çıkmasına yardımcı olur. Bu sayede
plakların asitten zarar görüp çürümesini önler. Şekersiz
sakızlar, yemekten sonra 5 dakika içinde alınmalı ve 10-20 dk.
süreyle çiğnenmelidir. Bağımlılık riski, çene eklem
lezyonları, çiğneme kas hipertrofileri gibi nedenlerden dolayı
sakız çiğneme 20 dakikadan fazla sürmemelidir.
Diş çürüklerinin
önlenmesi için beslenmemizde dikkat etmemiz gerekenler:
- Dişlere yapışan çikolata, gofret, pasta, kurabiye, şekerleme, meşrubat hazır meyve suları tüketilmemeli, tüketim sıklığını azaltılmalıdır. Bu yiyecekler yendikten-içildikten sonra dişler fırçalanmalıdır.
- Karbonhidratlar iyi kaynaklardan alınmalıdır. Yulaf, bulgur, kuru baklagiller, şeker eklenmemiş tahıl gevrekleri, makarna iyi kaynaklardır.
- Kalsiyum tüketimi desteklenmelidir. Süt, yoğurt, peynir tüketimi artırılmalıdır.
- Çocuklara şeker veya tatlandırıcı içeren sütler yerine sade veya yağsız süt içirilmelidir.
- Vücudumuzun ihtiyacı kadar su içilmelidir, susuzluk tükürük salınımının azalmasına neden olur ve çürük oluşumuna uygun ortam hazırlar.
- Sporcular, antrenmanlardan sonra asit içeren enerji veya sporcu içecekleri yerine süt tüketerek diş çürüklerinin önüne geçebilirler.
- Yemeklerden sonra dişler fırçalanmalıdır.
- Sert kabuklu yiyecekler dişlerle kırılmamalıdır.
Diyetisyen
Burcu ADA
